contact en info

    e-mail: secgoudsberg@gmail.com

    Hessenweg 85

    6741JP Lunteren

     T: 06 1261 8961

    IBAN: NL77 RABO 0329 5504 46

    KvK 71325910

    RSIN 858670653

    Stichting Educatiecentrum De Goudsberg

    Beleidsplan 2018 - 2022

    Inleiding

    De Stichting Educatiecentrum de Goudsberg is in maart 2018 opgericht, na een lange aanloop waarbij door diverse NGO’s, waaronder Stichting Erfgoed Ede en Erfgoedvereniging Bond Heemschut, gepoogd is de “Muur van Mussert” een beschermde monumentale status te laten verkrijgen. De “Muur van Mussert” is in de volksmond de naam van wat officieel het Nationaal tehuis van de Nationaal Socialistische Beweging (N.S.B.) was. Dit complex is gelegen op de Goudsberg in Lunteren, thans onderdeel uitmakend van camping De Goudsberg.

    In de visie van de particuliere organisaties, maar ook van de Gemeente Ede, was en is bescherming op rijksniveau van “de Muur” gerechtvaardigd, mede vanwege de uniciteit van het object als het meest belangrijke fysieke relict op locatie van de Nationaal Socialistische Beweging (N.S.B.). Deze beschermde status, toegekend door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, zal medio 2018 onherroepelijk worden. Daarmee verkrijgt Nederland een “Mahnmal”, ofwel een gedenkteken dat oproept tot bezinning, en dat de andere kant van de Tweede Wereldoorlog vertegenwoordigt en belicht.

    In de aanloop naar de erkenning op rijksniveau is door de Wetenschapswinkel van Wageningen Universiteit Wageningen, in opdracht van de Stichting Erfgoed Ede, een onderzoek uitgevoerd waarin (internationale) groepen van studenten zich hebben gebogen over de toekomst van de Muur van Mussert en de mogelijkheden voor herbebruik, met name in educatieve zin. De uitkomsten lieten zien dat er veel kansen zijn voor de locatie, die nu onderdeel uitmaakt van een campinglocatie.

    Historie

    De historie van de Muur van Mussert is beschreven in het boek “de Muur van Mussert” uit 2015 (ISBN 978 908 953 6693), geschreven door drs. van René van Heijningen, historicus en verbonden aan het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Daarnaast zijn er vele andere bronnen over de aanleg, bouw, gebruik en na-oorlogs gebruik van de muur en het terrein De Goudsberg.

    Visie

    In de visie van de stichting zijn er vier hoofdperiodes te onderscheiden bij de locatie:

    1. De periode voor de bouw: de opkomst van het fascisme (en nationaal-socialalisme) en de oprichting van de N.S.B.
    2. Stichting van Het Nationaal Tehuis en de bouw en het gebruik van de muur.
    3. Naoorlogs gebruik van de locatie als camping
    4. De aanwijzing van “De Muur” als rijksmonument, en revitalisering van de locatie als educatieve plek, inclusief (al dan niet gehele) restauratie van de muur en de ontworpen aanleg.

    Doelstelling

    De stichting Educatiecentrum De Goudsberg heeft als doel “het geven van voorlichting en educatie in de breedste zin van het woord over de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en het voorspel daarvan in het algemeen, en de geschiedenis van de Nationaal Socialistische Beweging (N.S.B.) als bron van nationalisme, extremisme, onverdraagzaamheid en anti-parlementarisme in een democratisch politiek bestel in het bijzonder.” (artikel 3 lid 1 van de Statuten)
    De visie van de stichting is dat De Goudsberg, na restauratie, inrichting en openstelling een belangrijke rol kan spelen in relatie tot andere herinneringslocaties in Nederland en in het buitenland.

    Voor het Nederlands perspectief biedt de Stichting Musea en Herinneringslocaties 40-45 (S.M.H.) in ons land een verbindende rol. Onder de participanten bevinden zich uiteenlopende centra en musea.
    In internationaal verband zal worden gekeken naar locaties die – net als De Goudsberg – als beladen erfgoed getuigen van de opkomst van het nationalisme en de daaruit voorgvloeide gevolgen. Van d beladen erfgoed zijn belangrijke voorbeelden te vinden in bijvoorbeeld Duitsland, waar Nürnberg en, dichterbij, de Ordensburg Vogelsang in de Eifel. Zij hebben een monumentale status verkregen en zijn daardoor beschermd. En beschikken over een educatieve en museale bezoekersfunctie.

    Ten tweede biedt de muur uitgelezen mogelijkheden om hem te hergebruiken voor educatieve doelen. Er loopt over de volle lengste een gang doorheen, en deze gang is bij uitstek geschikt om te gebruiken voor het vertellen, in het kader van een educatief pakket, van het verhaal van collaboratie en de gevolgen daarvan. Daarvan is in Nederland de N.S.B. het toonbeeld, de muur de uitdrukking.

    Ten derde is er een bijzondere rol weggelegd in het netwerk van herinneringslocaties in de provincie Gelderland in het bijzonder. In de visie van het stichtingsbestuur vormt de Muur van Mussert straks de startlocatie (voorspel) van een Oorlogsbronnenroute, die voortgezet wordt langs de Grebbeberg in Rhenen (gevolg), Het Airbornemuseum en begraafplaats in Oosterbeek (reactie) en eindigt in Wageningen (capitulatiezaal, uitkomst).

    Ten vierde is er een rol weggelegd voor de Muur van Mussert op lokaal niveau. De Stichting het Lunterse Buurtbos heeft diverse locaties een nieuwe impuls gegeven, waaronder De Koepel, de Hut en het Middelpunt van Nederland. Aansluiting op lokale marketing en aanhaken op wandelroutes zal de toeristische beleving van het gebied versterken.

    Wat willen we bereiken

    Het stichtingsbestuur zet zich in de komende periode in om de volgende doelen te bereiken:

    1. Restauratie van het Rijksmonument de Muur van Mussert
    2. Inrichting met nieuwbouw voor ontvangst, educatie en exploitatie van het complex als herinneringscentrum
    3. Openstelling van de locatie.

    Hoe willen we dat bereiken

    De Muur van Mussert is thans in particulier eigendom. Met de eigenaar zijn goede contacten om te komen tot het hierboven geschetste doel. Daarbij is het op enig moment verwerven (in de vorm van erfpacht dan wel eigendom) van het rijksmonument de Muur van Mussert aan de orde.

    Alvorens dit eigenaarschap echter gestalte kan krijgen dienen er eerst een aantal stappen te worden doorlopen. Er dienen voldoende restauratiemiddelen te zijn voor het complex. De vergunningverlening zal moeten worden geregeld. Medewerking van Rijksdienst Cultureel Erfgoed, provincie en gemeente dient te worden verkregen voor de planvorming van restauratie, herbestemming en de nieuwe bestemming. En er zal overeenstemming moeten zijn tussen de eigenaar en de gemeente m.b.t. de oplossing rond de bestaande situatie van verblijfsunits.

    Ten behoeve van de werving van middelen zal de stichting een ANBI status dienen te verkrijgen. Het bestuur zet in op het verkrijgen van middelen middels fondsen, sponsoring, particuliere bijdragen, projectopdrachten en anderszins.
    In de fasering zal naast het restauratie- en herbestemmingsplan worden gewerkt aan een educatieve uitwerking van de doelstelling. Samenwerking met partners in deze, ook in toeristisch/recreatieve zin, is daarbij essentieel.
    Ten behoeve van de realisatie- en exploitatiefase zullen nadere afspraken moeten worden gemaakt en zullen mogelijk nieuwe entiteiten dienen te worden opgericht om een duurzame ontwikkeling mogelijk te maken.

    In de hiervoor beschreven stappen speelt communicatie en PR een belangrijke rol. Op verschillende momenten en via verschillende media zal de Stichting haar traject publicitair kenbaar maken. Een website wordt de ‘landingspagina’ voor de verschillende (social) media waar naast formele informatie in het kader van de ANBI-status ook nieuws en achtergronden over de voortgang te vinden zullen zijn.

    Educatieve invulling

    Het hergebruik van “De Muur van Mussert” binnen een educatief pakket is het kernpunt van de doelstelling van de Stichting Educatiecentrum de Goudsberg. Reden om hiervoor een apart document op te stellen, dat echter wel onderdeel vormt van dit beleidsplan, en er daarom als addendum aan is toegevoegd.

    Partners, samenwerking

    Het belang van de Muur van Mussert werd reeds duidelijk door de grote groep van wetenschappers, schrijvers en andere deskundigen die zich middels een schrijven aan de Minister van OCW over het belang van aanwijzing tot Rijksmonument richtten tot het grote publiek.

    In de samenwerking richt de stichting zich op partijen die bij kunnen dragen aan de realisatie van de doelstelling. Te denken valt aan: Rijk (Ministerie van OC&W, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), provincie Gelderland, Gemeente Ede, Stichting het Lunterse Buurtbos, Stichting Museale Herinneringscentra, Prodemos en anderen. Daarnaast zullen fondsen voor een bijdrage aan de realisatie van de doelstelling worden benaderd. Een Comité van Aanbeveling zal worden ingesteld om bij te dragen aan de realisatie van de doelstelling.

    Planning

    Dit beleidsplan beslaat de periode 2018-2022. Doelstelling is in deze periode te komen tot de hierboven beschreven stappen. Indien noodzakelijk zal de planning dan wel volgorde van de te nemen stappen worden aangepast.

    Addendum

    Uitgangspunten bij een educatief centrum bij de Muur van Mussert

    Aan monumenten en gedenktekens die aan de Tweede Wereldoorlog herinneren is in Nederland geen gebrek. Honderden zijn het er, of eigenlijk duizenden als we de straatnamen die verwijzen naar personen uit de oorlog meerekenen. Zo bezien is de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog nog altijd zichtbaar in de publieke ruimte. Maar niet alles uit de oorlog wordt herinnerd. Het is opmerkelijk dat er onder alle plaatsen en tekens die aan de oorlog herinneren - aan de militaire strijd, aan onderdrukking, vervolging en verzet - niet één is die herinnert aan collaboratie. Daar wil de Stichting Educatiecentrum Goudsberg verandering in brengen. Door op de Goudsberg in Lunteren bij het rijksmonument de Muur van Mussert een informatiecentrum te vestigen wil het aandacht schenken aan de geschiedenis van de NSB. De stichting meent dat voor een evenwichtige representatie van de vaderlandse geschiedenis ook de minder fraaie episodes moeten worden getoond.

    Is de Goudsberg in Lunteren waar de NSB haar grote partijbijeenkomsten wel de juiste plek om ons de collaboratie van de NSB te herinneren? Het is waar dat zich op de Goudsberg tijdens de Duitse bezetting in praktische zin geen belangrijke ontwikkelingen hebben voorgedaan. Ook vonden er tijdens de bezetting geen grote partijbijeenkomsten plaats. Als plenaire vergaderplaats deed het terrein vooral dienst in de tweede helft van de jaren dertig (de laatste grootste bijeenkomst vond plaats in juni 1940). Toch is de Goudsberg van grote symbolische betekenis  voor hoe de beweging zich tijdens de bezetting tot de Duitsers zou verhouden. De kiemen van de latere collaboratie van de NSB werden immers in de jaren dertig gelegd. Vanaf 1935 ging de Beweging zich politiek steeds meer op de Duitse Nazi’s oriënteren - een radicalisering die samenviel met haar activiteiten op de Goudsberg. Volkse Nazi-theorieën over Blut und Bodem, over de zuivere Germaanse oorsprong van het Nederlandse volk, deden hun intrede. Gedreven door een ultranationalistisch machtsstreven kwam het belang van de natie gelijk te staan aan alleenheerschappij van de NSB. In de Muur van Mussert werd dit in steen gehouwen en vond het, letterlijk en figuurlijk, een podium. Geen andere plek in Nederland staat beter symbool voor wat de NSB tot collaboratie dreef: een autoritair fanatiek nationalisme.

    Het is aan de hand van deze 'kernwaarden' van de NSB dat de Stichting Educatiecentrum Goudsberg de geschiedenis van de NSB wil vertellen. Het ligt niet in de bedoeling bij de Muur van Mussert een 'klassiek' museum in te richten waarin de geschiedenis van de NSB van A to Z wordt verteld. Veel meer wil de stichting aspecten van de beweging belichten die ook vandaag betekenis hebben: extreem nationalisme en de daaruit voortvloeiende wij-zij tegenstelling, anti-parlementarisme zoals de roep om sterk leiderschap, de verering van daadkracht en 'totale oplossingen' en extreem populisme zoals anti-establishment denken en de verheerlijking van een geïdealiseerd verleden. Niet alleen sluit zo'n aanpak beter aan bij de huidige realiteit; het voorkomt tevens dat een museum over de NSB een showcase wordt van nationaal-socialistische rekwisieten.

    Hoe dit alles vorm te geven?

    Ofschoon aan authentiek materiaal over de NSB geen gebrek is (foto's, films, drukwerk en allerlei NSB-parafernalia zoals vlaggen en onderscheidingstekens etc.) wil de stichting zoveel mogelijk inzetten op het gebruik van moderne audiovisuele middelen. Niet alleen omdat de muur zelf beperkte expositieruimte biedt (de catacomben) maar ook omdat de stichting voor alles op jonge bezoekers mikt die vertrouwd zijn met moderne technologie. Hiervoor zal expertise moeten worden ingehuurd. Ook zal er beroep gedaan moeten worden op deskundigen die op een creatieve manier de geschiedenis van de NSB naar het heden kunnen vertalen. Daarmee is geenszins gesteld dat we het ‘gewone’ geschiedenisverhaal niet gaan vertellen – daar kunnen we niet omheen – maar het geschiedverhaal komt in dienst te staan van het centrale thema: bedreigingen voor de democratie.

    © 2018 Stichting Educatiecentrum de Goudsberg /J. Kijlstra. All Rights Reserved.